Khi đi du lịch đến bất cứ nơi đâu thì điều làm cho du khách khó quên nhất về vùng đất đó không chỉ có những thắng cảnh, mà bên cạnh đó những món ngon hay đặc sản nổi tiếng cũng góp phần không nhỏ. Hà Tĩnh – địa danh nổi tiếng với nhiều phong cảnh đẹp như Chùa Hương Tích, bãi biển Thiên Cầm, Ngã Ba Đồng Lộc, Đèo Ngang… còn lưu giữ những di sản phi vật thể như ca trù, hò ví dặm… Không chỉ thế, mảnh đất miền trung giàu truyền thống, lịch sử văn hóa này còn thu hút khách du lịch bởi những món đặc sản hấp dẫn mà giản dị của con người nơi đây. Trong số những đặc sản nổi trội ở Hà Tĩnh thì không thể nào không nhắc đến kẹo Cu Đơ.

Nếu bạn là người Hà Tĩnh, gặp ai, giới thiệu quê hương của bạn thì điều đầu tiên người ta nhớ đến là kẹo cu đơ Hà Tĩnh. Đúng vậy, kẹo cu đơ Hà Tĩnh đã trở thành đặc sản nức tiếng Hà Tĩnh không thể không nhắc đến.

Khác với các loại bánh kẹo khác, điều thú vị ở kẹo cu đơ Hà Tĩnh trước tiên là ở hình dáng. Nhìn bề ngoài, kẹo cu đơ có hình tròn như một chiếc gương, trông thì sần sùi, khó “gặm” nhưng một khi đã bỏ vào miệng nhai được một miếng thì mới cảm nhận được hết vị ngon ngọt, tinh túy thuần khiết nhất của con người Hà Tĩnh trong đó. Nói như vậy là bởi vì bánh vừa có vị thơm thơm, béo béo, ngọt ngọt của mật mía, lại vừa có vị cay cay gây gây thơm nồng của gừng, đã thế lại quyện trong các âm thanh giòn tan của lạc.

Để làm nên một cu đơ huyền thoại xứ Hà Tĩnh, nguyên liệu là yếu tố cốt lõi. Tuy các nguyện liệu rất đỗi quen thuộc, thế nhưng công đoạn để làm ra một chiếc kẹo chuẩn vị Hà Tĩnh lại vô cùng cầu kỳ, đỏi hỏi sự tĩ mẫn trong quá trình lựa chọn nguyên liệu cũng như sự chuẩn xác trong từng bước sơ chế. Trước tiên là lạc (đậu phộng). Cây lạc sinh trưởng và phát triển mạnh trên các vùng đất sau: đất cát pha, đất thịt nhẹ, đất cát ven biển có khả năng thoát nước tốt. Thiên nhiên đã ưu đãi cho Hà Tĩnh những mảnh đất phù hợp cho loài cây này. Lạc được tuyển chọn từ lạc núi nên to tròn, mọng và béo.

Lạc được chọn làm nhân phải là lạc đồi, giòn, đều hạt, không sâu thối, vỏ ngoài mỏng và bóng, vỏ lụa có màu ngà. Khi cắn thử, hạt lạc giòn, thơm, bùi và ngậy nơi đầu lưỡi.

Mật mía phải là thứ mật sánh, màu nâu cánh gián, vị ngọt không gắt, mùi thơm dịu và đặc như mật ong. Bánh tráng không quá dày cũng không quá mỏng, đặc biệt là phải có vừng và gừng ở vỏ bánh và đảm bảo khi nướng, bề mặt bánh không bị cháy hay rộp nhưng vẫn phải chín đều và giòn.

Cùng với đó, những củ gừng tươi già, thơm, vỏ căng bóng được đem rửa sạch đất cát, để ráo và thái nhỏ. Quá trình giữ lửa được xem là một trong những khâu quan trọng đảm bảo sự thành công của mẻ kẹo. Nếu lửa quá to, mật sẽ bị bén đáy nồi, gây khét. Lửa nhỏ thì không đủ độ để làm giòn hạt lạc. Do đó, cái khéo của người làm là giữ lửa cháy cho đều.

Món kẹo này ngon đến thế, nhưng không hẳn là ai ăn cũng biết đến nguồn gốc của tên gọi nghe có vẻ thú vị này – một tên gọi Hơi tế nhị nhưng rất mộc mạc và lạ lẫm. Khi nói đến tên gọi và nguồn gốc của món kẹo này, người ta đồn nhau có rất nhiều giai thoại và câu chuyện xoay quanh món đặc sản này. Dưới đây là một câu chuyện thú vị về nguồn gốc tên gọi.

Trong một cuộc trò chuyện của báo Tiền Phong với ông Nguyễn Trường Phiệt – một trong những thành viên trong nhóm đặt tên cho kẹo cu đơ cách đây hơn 60 năm. Sự thật câu chuyện thú vị này đã được tái hiện. Theo ông Phiệt, kẹo cu đơ là sản phẩm của huyện Hương Sơn (quê hương của ông Phiệt), Hương Sơn có nghề nấu kẹo lạc từ lâu đời. Thời Pháp thuộc, kẹo cu đơ đã được bày bán ở chợ và nhiều nhất là ba chợ lớn ở tại huyện Hương Sơn. Trước năm 1945, nghề nấu kẹo vẫn diễn ra bình thường, tuy nhiên, sau nạn đói khủng khiếp vào năm 1945, nghề kẹo lạc đã phát triển mạnh mẽ. Trong số những người bán kẹo lạc ở chợ thì kỹ thuật nấu kẹo lạc của ông Cu Hai là nổi trội hơn hẳn người khác.

Ông là một tiểu thương làm nghề buôn trầu. Thấy nghề nấu kẹo lạc đang thịnh mà nghề buôn trầu ngày càng khó nhọc nên ông quyết định đổi hướng. Đặc biệt, kỹ thuật nấu kẹo của ông Cu Hai có nhiều điểm nổi trội hơn người khác. Ông chọn loại mật vàng sáng, không có gợn và cặn. Lạc mua về nhặt bỏ cả hạt lép, chỉ dùng hạt to, bóng mẩy, miếng kẹo nấu ra không quá cứng cũng không quá mềm. Vì vậy sản phẩm của ông được nhiều người thích thú. Vào những đêm trăng sáng, dân làng thường tụ họp tại sân nhà ông ăn kẹo lạc và uống nước chè xanh.

 

Ông chọn loại mật vàng sáng, không gợn, không cặn. Lạc nhặt về bỏ hết hạt lép, chỉ dùng loại to, bóng mẩy. Miếng kẹo cu đơ ông Cu Hai làm ra không quá mềm, cũng không quá cứng. Bởi thế, sản phẩm của ông Hai được thực khách đánh giá là đẹp về hình thức và ngon về chất lượng. Khi phong trào Tây học nở rộ, những ông nghè ở đây mới đổi từ “Hai” thành “Deux” (tiếng Pháp có nghĩa là hai, số 2) cho “trí thức”. Còn “cu” chỉ có người Việt Nam mới dùng, là tên gọi thân mật dành cho con trai (cu Tý, cu Tèo). Các cụ vắt óc suy nghĩ cũng không biết đổi từ “cu” như thế nào, đành kết hợp cách gọi Việt – Pháp là “cu deux” (cu đơ).

Những câu chuyện xoay quanh ông Hai

Sau một thời gian đắt khách, ông cu Hai bèn tăng giá bằng cách thu nhỏ kích cỡ miếng kẹo nên tác giả ngẫu hứng đổi tên thành Cu Đơ đã sáng tác một mẩu thơ nặc danh, dán lên cọc gỗ ở ngõ nhà Cu Hai.

Bài thơ như sau:
“Nhắn gửi Cu Đơ
Thấy khách đông, Cu Đơ tăng giá
Tăng lần lần, tất cả không ngờ
Gửi lời nhắn với Cu Đơ
Nên nhà, nên cửa cũng nhờ bày choa”.

Sau năm 1945, vào một buổi lao động tập thể của Đoàn Thanh niên Cứu quốc xã Mỹ Hoà, ông Nguyễn Việt Dũng hiện cư trú tại tổ 20, phường Minh Xuân, tỉnh Tuyên Quang buột miệng đùa rằng: “Cố làm thêm lúc nữa rồi ta đi ăn kẹo Cu Đơ” (Cu Đơ trong tiếng Pháp Hai nghĩa là Duex nên đọc thành Đơ). Lúc này, cả nhóm đồng thanh hưởng ứng. Thế là từ đó về sau, thứ kẹo được nấu bằng mật mía, bánh đa nướng và lạc được gọi là kẹo Cu Đơ.

Cách làm kẹo cu đơ Hà Tĩnh

Nguyên liệu cần chuẩn bị

  • 300gr đậu phộng
  • 150ml mật mía
  • 100gr mạch nha
  • 1 nhánh gừng
  • Bánh đa nướng (bánh tráng nướng)
  • Chảo, nồi, muỗng

Cách làm

Bước 1: Đậu lạc đem rang vàng. Bạn có thể giữ hoặc bỏ lớp vỏ bên ngoài.
Bước 2: Gừng đem rửa sạch, cạo vỏ rồi thái sợi nhỏ.
Bước 3: Bạn cho mật mía và mạch nha vào chung một nồi, đun trên bếp với lửa vừa, khi thấy hỗn hợp mật mía sôi thì hạ lửa, đem khuấy đều. Khi thấy mật nấu đủ độ thì cho gừng thái nhỏ và đậu phộng rang vào, đảo đều rồi tắt lửa.
Bước 4: Nhanh tay múc đậu phộng còn nóng dàn dều lên bánh đa. Nếu thích bạn có thể ép thêm một lớp bánh đa phía trên tùy theo sở thích của mình. Bảo quản bánh trong lọ kín hoặc túi nilon để tránh không khí kẹo sẽ bị mềm nhé.

Đây là cách làm phổ thông, tuỳ theo từng lò kẹo cu đơ Hà Tĩnh, mỗi lò sẽ có một bí quyết khác nhau để tạo nên nét riêng và hương vị khác biệt.

Chè xanh thêm chút gừng cay – Cu đơ hà tĩnh làm say lòng người. Nếu có ý định du lịch Hà Tĩnh và có ý định thưởng thức kẹo “cu đơ quê choa” hay mua về làm quà, bạn có thể ghé đến các các địa chỉ lò kẹo cu đơ nổi tiếng sau đây.

♦ Lò cu đơ Thư Viện

Cái tên cu đơ Thư Viện đã gắn với gia đình làm cu đơ truyền thống này từ ngày họ còn ở trên Đá Bạc. Ngày đó, ai cũng gọi cha mẹ họ là ông bà Thư Viện. Cái tên đó đã theo họ gần cả cuộc đời.

Địa chỉ:

  • Số 548A, đường Hà Huy Tập, Thành phố Hà Tĩnh
  • Nằm trên QL1A, thôn Đông Vịnh, xã Cẩm Vịnh, huyện Cẩm Xuyên (gần điểm giao nhau giữa QL1A và đường tránh Thành phố Hà Tĩnh, phía nam Thành phố Hà Tĩnh)
  • Số 481 Hà Huy Tập, TP. Hà Tĩnh, T. Hà Tĩnh

Điện thoại: 0912937899 & 02393 886 112
Facebook: 
facebook.com/pages/Cu-Đơ-Ông-Bà-Thư-Viện-Hà-Tĩnh/327547200640383

♦ Lò cu đơ Phong Nga

Địa chỉ liên hệ: Bàu Láng, Xã Thạch Đài, Huyện Thạch Hà, Tỉnh Hà Tĩnh
Điện thoại
: 0393.845709 & 0983.954769 & 0947.554769
Email
: cudophongnga@gmail.com
Website:
 http://cudophongnga.com

♦ Lò cu đơ Ông Lung

Địa chỉ: 22 Nguyễn Công Trứ, Nam Hà, Hà Tĩnh

♦ Lò cu đơ Thành Đạt

Địa chỉ:

  • Cs1: phía nam cầu phủ 1 (thạch bình)
  • Cs2: ngã ba đường tránh (đối diện cây xăng cẩm vịnh)
  • Cs3: phía nam cầu phủ 3 (quốc lộ 1b)

Hotline: 0947. 11. 66. 44 & 0973. 59. 61. 58 & 0995. 89. 92. 34
Website:
 https://sites.google.com/site/keocudhothanhdhat/keo-cu-dho-thanh-dhat

Cu đơ Bà Hường

Địa chỉ: 466 – Hà Huy Tập, Hà Tĩnh

Điện thoại: 091 287 67 99

Facebook: facebook.com/Kẹo-Cu-đơ-Bà-Hường-Cầu-Phủ-Hà-Tĩnh-194205697751116/

Kẹo cu đơ Thanh Hạnh

Địa chỉ: 222 Nguyễn Công Trứ, TP. Hà Tĩnh

Điện thoại: 0914 206 633 & 0947 157 899

Website: https://sites.google.com/site/cososanxuatcudhothanhhien/

Cu đơ cầu Phủ

Không phải là nơi xuất xứ, nhưng phường Đại Nài (thị xã Hà Tĩnh) là nơi giữ được cái tinh túy của kẹo cu đơ. Phường này nằm gần cầu Phủ nên đã hình thành một thương hiệu: “Cu đơ cầu Phủ“.

Nguồn:

Bài viết được chúng tôi biên tập lại và có sử dụng hình ảnh của các lò kẹo trên website của các lò kẹo, toplist, báo congannghean, huongnghiepaau, topz…

Cao Hợp – Phoenix Voyages Việt Nam